10675900_1357899385.JPG

Limburg, waar de stiltezoeker bloedworst eet. Artikel Hans Hopman in Nederlands Dagblad 24 dec 2012

11-01-2013  (Media)

diepzielduiken
Op Hoeve Rott wordt gedaan aan 'diepzielduiken'. Marisca: 'Bij mij is het: geloof in jezelf.' Zet ze zich daarmee af tegen religie? De katholiek opgevoede Therapeute wil dat niet beweren. Als het zo uitkomt, stuurt ze haar cliënten ook gerust naar de strenge abdij van de Benedictijnen op de Kruisberg, even verderop. Om in de confrontatie met een andere manier van leven, het inzicht in het eigen doen en laten te versterken. 'Al lopen sommigen daar gillend weg', zegt Jan voor de volledigheid. Alsof dat hier de gewoonste zaak ter wereld is, loopt er intussen een complete fazantenfamilie buiten voorbij.
Het onvermogen om te kunnen genieten heeft volgens de therapeut niet zelden te maken met een  bepaalde opvatting over goed en fout. 'Zo kunnen veel mensen zichzelf niet vergeven. Bijvoorbeeld omdat ze vinden geen goede vader te zijn geweest. Of ze beschouwen genieten als egoïstisch, arrogant of zelfs asociaal.' En het vele moeten? Dan probeert ze haar gasten onder andere inzicht te geven in: van wíe moet ik dat eigenlijk?

intentieboek
'Geloven is sterk geprivatiseerd. Kerkelijke verbanden zijn uit elkaar aan het vallen', constateert directeur Philippe Cremers van klooster Wittem. Toch komen jaarlijks nog altijd tussen de 100.000 en 150.000 mensen bij hem een kaarsje branden. Het gebedsintentieboek in de kapel moet hij zelfs maandelijks vernieuwen, want dan staat het alweer vol. In dat boek worstelen de bezoekers met basale dingen, zoals 'Help mij a.u.b. dat ik niet bang hoef te zijn'. Bezoekers, van welke overtuiging dan ook, kunnen bij de receptie gerust om een pastor vragen, laat hij weten. Altijd is een van de twaalf redemptoristen beschikbaar.
Dat kan ook haast niet anders, want deze bedevaartsplaats rond de in 1904 heilig verklaarde Gerardus Majella (1726-1755) profileert zich als 'pleisterplaats voor de ziel'. Niet dat de religieuzen klaar staan met massieve antwoorden, bijvoorbeeld na het sterven van een eigen kind, tempert Cremers. 'God is voor ons soms niet veel meer dan een vraag.'
Kloosters zijn ook in cultureel opzicht de moeite waard. Neem de bibliotheek met wiebelige wenteltrappen. Een plaatje. Op dit moment is er een kerststallenexpositie. Maar ook de tuin biedt plaats voor meditatie. 'De bezoeker moet rijker naar huis gaat', vertolkt Cremers de intentie van het klooster.

zintuiglijk
De stichting 'Bezin in Limburg' ontvouwde deze maand ambitieuze plannen ter begeleiding van de naar zin zoekende toerist. Omdat het aanbod van kloosters, kapellen, kerken en kruisen wel erg groot is, is ze bezig een 'bezinningslint' samen te stellen. In de torenkamer van Kasteel Wittem overlegt coördinator Jan van den Berg een proeve van een kleurrijke toeristenfolder. Daarin de contouren van een veelzijdige bezinningsroute tussen Maastricht en Vaals. In één oogopslag is te zien, aan de kleur van de rondjes op de kaart, wat de bezoeker kan verwachten. Dat kan 'religie' zijn of 'spiritualiteit', maar ook net zo goed 'wellness' en 'gastronomie'.  Van den Berg: 'We bieden als het ware een menukaart aan, waaruit de toerist zelf de ingrediënten kan halen.'
De stichting verwacht veel van dit ontdekkingslint als richtingwijzer, dat Zuid-Limburg van west naar oost doorkruist. Tegen Pasen  moet de uitgave klaar zijn, waarna direct verder gewerkt wordt aan een noord-zuid-lint (van Gennip naar Maastricht). Het project kost veel tijd en energie. Dat heeft volgens Van den Berg te maken met het feit dat alle deelnemende partijen niet alleen moeten weten dat ze in een boekje komen te staan, maar dat ze hun deuren ook daadwerkelijk open hebben.
Wat heeft overigens deelnemer Herberg De Zwarte Ruiter in hartje Gulpen met stiltetoerisme? Van den Berg vindt dat een typisch 'Hollandse' vraag. 'Want iedere pelgrim moet toch ook kunnen bijtanken?' Om er aan toe te voegen: 'Limburgers zijn hele zintuiglijke mensen.' En bij een lunch wordt hier echt geen (karne)melk geschonken. Dus verschijnt er bij een typisch streekgerecht als gebakken bloedwordt met appel en roggebrood met stroop een licht-alcoholische (3 procent) 'Maastrichts Aajt' (Maatrichts oud-bier). Het gele vocht wordt door herbergier Gaston Schefman zelf gebrouwen, zo'n 5000 liter per jaar. De basis is een spontane gisting, onder andere na toevoeging van melkzuur. Schefman haalt een deksel van het vat, waardoor een dikke, schimmelachtige witte drab zich aan het oog vertoont.

oorlogskerkhof
Dat ook de Amerikaanse oorlogsbegraafplaats Margraten deel uitmaakt van het bezinningslint, zou kunnen verbazen. Maar niet tegen de achtergrond van de secularisatie die heeft toegeslagen, ook in dit van oudsher door de Rooms-katholieke Kerk  gestempelde gebied. Of om met begraafplaatsmedewerker Frenk Lahaye te zeggen: 'In plaats van naar de hoogmis te gaan, maken veel Limburgers liever een rustige wandeling hier. En laten dan peinzend op een bankje hun gedachten de vrije loop.' Om precies te zijn 8301 soldaten liggen hier begraven op een plateau dat uitziet over de wijde omgeving. Lahaye: 'Van zoveel opoffering voor onze vrijheid worden mensen stil. En ze raken stil van het ons omringende landschap.'
Alle graven zijn geadopteerd. Veel Limburgse families komen hier dan ook om bij 'hun' graf stil te staan. En nemen even plaats te nemen in de holklinkende kapel onder het carillon.
Bij de balie staat op de grond een bloemstuk, dat een Amerikaanse familie heeft laten opsturen. Het moet bij graf nummer 1-15-4 komen te liggen. Medewerker Lahaye wacht er nog even mee, totdat een zonnetje zich laat zien. Dat is mooi voor de foto die hij als 'bewijs' naar Amerika zal sturen.
Dat mensen, met behoefte aan een plek van bezinning, het steeds minder in de kerk zoeken, was voor het bisdom Roermond aanleiding om achter het streven van stichting 'Bezin in Limburg' te staan. 'Een bewuste keuze, aldus woordvoerder Mattheu Bemelmans van abdij Rolduc in Kerkrade. 'Als 'dit kan bijdragen aan de verkondiging van de boodschap, is dat meegenomen.' 
Hij denkt dat stichting 'Bezin in Limburg' toeristen kan brengen op plekjes waar ze voorheen geen weet van hadden. Hij wijst op het relatief onbekende Savelbergklooster in hartje Heerlen. Stichtingsvoorzitter Ed Meijer noemt de Duitse evenknie van Margraten, in Ysselsteyn. 'Daar liggen wel 33.000 gesneuvelde soldaten begraven.' Bemelmans wijst verder nog op de bijzonder kleurrijke beschilderingen – in de stijl van de Cobra-groep – in een kerkje in Miers. 'En in Whalwiller heeft de kunstenaar zijn oorlogsverleden in de kruiswegstaties verwerkt.'
Maar ook in zijn 'eigen' abdij Rolduc leidt hij graag gasten rond. Het is het grootste rijksmonument van Nederland. Maar de 40.000 strekkende meter aan ruimte is wel wat veel voor de tegenwoordig dertig studenten die er aan het grootseminarie studeren. Daarom is de abdij al sinds jaar en dag een hotel met 160 kamers. Daarnaast zit er een middelbare school in, maar die verhuist binnenkort. Gezocht wordt naar een invulling die past bij de steekwoorden waar het bisdom vanuit wil gaan: zin en cultuur, rust en stilte, gastvrijheid, kennis en overdracht en kracht en duurzaamheid. Bemelmans denkt daarbij aan het organiseren van meer lezingen over filosofie en het ontwikkelen van retraite-programma's, maar ook aan het brouwen van eigen bier en wijn. Kortom: de wijngaard keert weer in de kloostertuin terug.
Hoewel in de hotelkamers weinig meer herinnert aan de sobere kloostercellen, vindt Bemelmans dat dit hotel zich toch onderscheidt van andere. Zo kunnen gasten desgewenst gebruik maken van de bibliotheek van de priesteropleiding en aanwezig zijn bij de dagelijkse liturgische viering van de studenten.
Hij vindt dat van alles nog herinnert aan de vroegere bestemming, zoals de kruisgangen die de verschillende gebouwen met elkaar verbinden. Ze klinken hol. Omdat ze dienen als tochtsluizen zijn ze nog steeds net zo onverwarmd als toen er Augustijner monniken leefden.
Het doet hem persoonlijk ook wel wat te weten dat hier maar liefst negenhonderd jaar aan geschiedenis ligt opgesloten. Met hem dalen we af in de kille romaanse crypte die de abdijkerk draagt, en bestijgen de trappen naar de warme 18e-eeuwse rococobibliotheek.

ontmoeting
Een dergelijke culturele rondleiding verwachten we ook meteen na aankomst in het Noord-Limburgse kloosterdorp Steyl (onder Venlo). Maar zo zit Winfried Timmers, beleidsmedewerker bij het prachtig aan de Maas gelegen Missiehuis Sint Michael, niet in elkaar. Hij vindt de termen 'stiltetoerisme' en 'bezinningstoerisme' eigenlijk maar plat. Het woord 'toerist' heeft bij hem de bijklank van: 'Iemand die even komt proeven.' Timmers, bijna verontwaardigd: 'Terwijl je hier de doorbraak van je leven kunt meemaken!'
Daarom kan de excursie door dit vijf kloosters tellende, parkachtige museumdorp wel even wachten. Ook al is het bezit van meer dan één dubbelkerk, een combinatie van een boven- en onderkerk, beslist uniek voor ons land.
Timmers wil het liever over stille retraites hebben. Een retraite is een afzondering voor spiritueel zelfonderzoek en geestelijke oefening. 'Via stilte en zelfreflectie bereid je je voor op de ontmoeting met Christus.' Een hoge pretentie. Bij deze oefeningen aan de hand van Schriftteksten wordt de werkwijze van de 16e-eeuwse kerkvader Ignatius van Loyola gevolgd. En dat is ook helemaal in de geest van priester Arnold Janssen, de stichter van deze van oorsprong Duitse, missionaire kloosterorde.
Ook protestanten komen hier wel op retraite of krijgen les in christelijke meditatie, weet hij. 'Want we zijn niet bezig met bekering tot het katholieke geloof'. Ieder kan op verzoek een persoonlijke begeleider krijgen. 'Die zegt niet wat je precies moet doen, maar hij trekt met je op.'
In Steyl biedt de uit 35 kloosterlingen bestaande broederschap (wereldwijd overigens met bijna tienduizend volgers) dus de ruimte 'om je eigen gelovige basis te herijken', aldus Timmers die zelf ook trainer is.
Een retraite is dus niet iets vaags-spiritueels: 'Het doet je ontdekken wat de bron van je leven is, en helpt bij het maken van nieuwe keuzes op het gebied van werk en relaties. Het is een soort geestelijke apk, doorstart of herstart. Hier (her)ontdekken mensen hun roeping.'  <

(kader 1)

Wereldpaviljoen naar kloosterdorp

Het kloosterdorp Steyl, door zowel gemeente als provincie betiteld als toeristisch kroonjuweel, wacht komend jaar en daarna een enorme facelift. Zonder aan het monumentale karakter van kloostercomlexen, oude tuinen, meditatiegrotten en het kerkhof afbreuk te doen, komt er het wereldpaviljoen van de Floriade te staan. Met daarin een uitleg over het door de orde verrichtte missiewerk in landen als Ghana en Nicaragua. Het paviljoen wordt ondergebracht in het drukkerijcomplex. Dat staat pal naast een andere bijzonderheid: een ketelhuis met inmiddels gerestaureerde stoommachines uit begin 1900. Ook gaat zich een keramisch museum vestigen, naast het al bestaande Missiemuseum.
Het dorp krijgt zelfs een Ambachtschool Nieuwe Steyl, waar weer bier wordt gebrouwen, broden gebakken en ijzer gesmeed. Het is feitelijk een werk/leerbedrijf, van waaruit de restauratie van het dorp wordt begeleid. Want twee van de vijf kloosters krijgen een nieuwe invulling. Zo komt er niet alleen een zorghotel annex hospice, maar krijgen ook de co-assistenten van het Venlose Viecuri-ziekenhuis hun eigen campus in deze rustgevende, groene omgeving.
Informatie: www.kloosterdorpsteijl.nl

(kader 2)

'Stiltemomenten nu bewust inbouwen'

Voor bezinnings- en stiltetoerisme in de grensregio Limburg-Vlaanderen is er sinds kort de website www.onthaasten.eu, met daarop een lijst met tientallen deelnemers. Het betreffen niet alleen kloosters, abdijen, begraafplaatsen, kapellen en kerken, maar ook bezinningshotels en wellnesscentra. Zelfs (oosterse) spirituele centra, zoals die van Maharishi, ontbreken niet.
De site is onderdeel van een Euregionaal project, want de verwachting is dat de belangstelling voor spiritualiteit in combinatie met interesse voor historisch erfgoed nieuwe economische kansen biedt.
De stichting 'Bezin in Limburg' (www.bezininlimburg.nl) en het bisdom Roermond participeren in het project. Met deze site denkt Limburg in een groeiende behoefte te voorzien: 'Want stiltemomenten, die vroeger op een natuurlijke manier een plaats hadden in ons leven, moeten we nu opzoeken en bewust inbouwen.'

 

 


 

Reageer op dit artikel

 

Naam: (maximaal 16 karakters)


Bericht: (maximaal 500 karakters)