Savelbergklooster

Het Savelbergklooster in het centrum van Heerlen dankt zijn naam aan de gelijknamige kapelaan; een getalenteerde intellectueel die eind negentiende eeuw wordt geraakt door de noden van de lokale bevolking en daar met daden concreet iets aan wil doen.

Savelbergs start is bescheiden, in een klein huisje waar hij wezen, armen en ouden van dagen opneemt. Het verlangen groeit om een congregatie te starten, wat in 1872 concreet invulling krijgt als hij met zes vrouwelijke volgelingen de basis legt voor het latere en wereldwijd vertakte netwerk van de ‘Kleine Zusters van de Heilige Joseph'.

‘Klein' is dan in de betekenis van bescheiden, waar deze Franciscanessen in geloofsovertuiging overeenstemmen met hun geestelijke wederhelften, de Franciscaner monniken of minder¬broe-ders. De congregatie van de minderzusters neemt zijn intrek in het Savelbergklooster, waar de
stichter zelf ook zijn woon- en slaapkamer heeft. Deze zijn nog volledig intact en worden zorgvuldig beheerd.

De kloosterorde groeit gestaag, neemt talloze initiatieven - waaronder de bouw van een sanatorium - en krijgt een equivalent in de ‘Broeders van de Heilige Jozef'. De inzet van de broeders voor de medemens is identiek aan die van de zusters; beiden zijn voorlopers op het gebied van de huidige ziekenzorg, bejaardenopvang, geestelijke gezondheidszorg en onderwijs.

Hoewel geen missionaire congregatie, wordt in 1922 aan de zusters gevraagd of zij ter gelegenheid van het 50-jarige bestaan van de orde geen missiewerk in China willen verrichten. Het zal de opmaat betekenen van de internationalisering van de orde. De zusters zwermen uit en zetten hun werkzaamheden wereldwijd in - bescheiden in anonimiteit.

Van China tot Indonesië, van Nieuw-Guinea tot in Kenia en Tanzania; nagenoeg overal ter wereld bieden zij hulp, richten zij scholen en ziekenhuizen op.

Bewaard gebleven
Deze bewogen geschiedenis - in sommige jaren waren er meer dan tweeduizend zusters in ruim tachtig kloosters bij de congregatie aangesloten - is als tijdsdocument voor het nageslacht bewaard gebleven in het smaakvolle en schitterend door architect Jo Coenen gerestaureerde Savelbergklooster.

Permanente expositie
Het vrouwelijke kunstenaarsbureau ‘De Nieuwe Collectie' uit Amsterdam verbeeldde het leven van de zusters in de permanente expositie ‘Een leven lang'. Aan een lange, symbolische kloostertafel van hout zijn diverse onderdelen uit het leven van de zusters verbeeld. Sommige heel oorspronkelijk tot leven gebracht waarbij de toeschouwer - van jong tot oud - actief deelneemt aan de tentoonstelling.

Wisselend cultureel podium
Het dynamische onderdeel van de tentoonstellingen krijgt vorm in de voormalige kapel die is onttrokken aan de eredienst. Nu is het een culturele ruimte met een podiumgedeelte, bedoeld voor lezingen en uitvoeringen van muziek. Ook worden spraakmakende schrijvers uitgenodigd en worden er toneelstukken opgevoerd met een op de locatie afgestemde inhoud.

Bezielde bezinning
Van origine zijn de kloosters van de congregatie een plaats van ‘bezield verband' geweest, van waaruit werd gewerkt met mensen om hen in hun menselijke waardigheid te bevestigen. Juist dát onderliggende fundament moet worden doorgegeven aan nieuwe generaties. Het vormt mede de basis van een dynamische en eigentijdse kerkvisie. Bezinning kent immers diverse verschijningsvormen; wanneer bezoekers met nieuwe hoop en moed het Savelbergklooster kunnen verlaten, is in deze opzet geslaagd.

Een troon voor de zusters
De ruim drieduizend zusters leven voort in een monument dat in deze kapel staat. Het is een gestileerde bank - een troon - met een ‘rugleuning' van tientallen tegeltjes. In die tegeltjes zijn foto's verwerkt van de zusters, waarmee hun in anonimiteit verrichte werk tastbaar blijft. Als symbool van de geborgenheid van het klooster en de blijvende verbondenheid van zijn congregatie.